A la Bastille!

Περιμένω το τελευταίο διάστημα να διαβάσω σε κάποιο από τα δεκάδες μπλογκς, αρδοσάιτ, αναλυτοσάιτ και αλητοσάιτ έναν παραλληλισμό που μου έχει κολλήσει στο μυαλό εδώ και 1 χρόνο...επειδής δεν είναι η ειδικότητα μου και φοβάμαι μην πέσω σε κανένα τεχνοκρατικό αμάρτημα έκανα υπομονή και έλεγα "όλο και κάποιος θα μου κάνει την χάρη"...επειδής όμως βαρέθηκα να περιμένω, επειδής σήμερα βαριέμαι γενικώς και έχω όρεξη να γράψω ένα σεντόνι ειδικώς, και αφού ακόμα δεν το έχω δει γραμμένο πουθενά, σπεύδω και το γράφω εγώ...πρόκειται για τις ομοιότητες της κατάστασης της Ελλάδας του 2010 με την Γαλλία του 1780...παρακαλώ πολύ να με κρίνετε επιεικώς και έχοντας στον νου σας πως από οικονομικά δεν γρικάω...

Ξεκινάμε με μια παράθεση των βασικών δομικών στοιχείων της τότε γαλλικής και της σημερινής ελληνικής κοινωνίας, προσπαθώντας να αναδείξουμε τις ομοιότητες τους...πρώτα απ' όλα σε σχέση με τον λαό, με την μάζα που λαίναι...υπάρχει η γενική παρανόηση πως την γαλλική επανάσταση την έκανε ένας λαός που ήταν μόνιμα εξαθλιωμένος, πως δηλαδή ήταν το ξαφνικό ξύπνημα, μετά από έναν ύπνο αιώνων, κάποιων από πάντα κουρελήδων...αυτό είναι ψευδές...ο γαλλικός λαός τον 18ο αιώνα παίζει να είχε το υψηλότερο βιοτικό επίπεδο (αν όχι, είχε το δεύτερο μετά την αγγλία) στην ευρώπη...π.χ. την ίδια εποχή που στο μεγαλύτερο τμήμα της ευρώπης ήταν θεσμοθετημένη η δουλοπαροικία, ο γάλλος αγρότης ήταν ελεύθερος μικροκαλλιεργητής σε εκτάσεις που επαρκούσαν για την (μέσα στα πλαίσια του 18ου αιώνα) άνετη διαβίωση του...αντίστοιχα με τον ελληνικό λαό, που βιώνει μια ραγδαία επιδείνωση του υψηλού βιωτικού επιπέδου του, και ο γαλλικός λαός πέρασε τα ίδια στην πορεία του προς το 1789...στην κρίση που βίωνε η γαλλία για πάνω από μια δεκαετία ο πρώτος που θυσιάστηκε ήταν ο γάλλος πολίτης, ο οποίος με την υπερ-φορολόγηση και την υφαρπαγή των αγαθών του από το κράτος, αλλά και λόγω συγκυριών της τύχης, αφού έτυχε να έρθουν μαζεμένες κακιές σοδειές (όπως στην ελλάδα η διεθνής συγκυρία επιδεινώνει την κατάσταση), σταδιακά εξαθλιώθηκε και ήρθε στα επίπεδα της μάζας που τον γνωρίσαμε στην ιστορία της γαλλικής επανάστασης...

Το σημαντικό εδώ δεν είναι οι συμπτώσεις ή οι λεπτομέρειες, οι οποίες αναπόφευκτο είναι σε κάποια σημεία να διαφέρουν, αλλά το ότι οι "άθλιοι" του ουγκό δεν ήταν πάντα έτσι, αλλά έγιναν λόγω μιας οικονομικής κρίσης, ακριβώς όπως ο ελληνικός λαός σιγά-σιγά μετατρέπεται σε μια μοντέρνα εκδοχή των αθλίων...ο λαός που εξεγέρθη το 1789 είχε μνήμη καλύτερων εποχών, όπως έχει και ο ελληνικός σήμερα

Πρόσθετα, η γαλλία του 18ου αιώνα είχε ένα τεράστιο ποσοστό κλάιν και γκράντε αριστοκρατών...συνολικά εκτιμάται πως το 5% του γαλλικού πληθυσμού ανήκαν στην αριστοκρατία, ποσοστό υπερβολικά μεγάλο για την εποχή, επαρκές όμως για να αντιπαρατεθεί με το ποσοστό των βολεμένων της σημερινής ελληνικής κοινωνίας...ο κύριος λόγος για αυτή την πληθώρα ήταν πως ο δρόμος για να ενταχθεί κάποιος στην αριστοκρατία ήταν ανοιχτός, αρκεί να είχε κάποιος αρκετά λεφτά να αγοράσει την ανέλιξη του...όπως και σήμερα, έτσι και τότε το μόνο πράμα που χρειαζόταν για να μπει κάποιος στην κάστα των βολεμένων ήταν ένα καλό λάδωμα...η διαφορά είναι πως τότε γινόταν επίσημα, σήμερα γίνεται κάτω απ' το τραπέζι...

Έτσι, στην εποχή του λουδοβίκου καπέτ του 16ου οι περισσότερες μεσαίες προς ανώτερες δημόσιες θέσεις δεν καλύπτονταν με διορισμό, εκλογές ή άλλο τρόπο αλλά πωλούνταν...γινόταν πλειστηριασμός, και όποιος έδινε τα περισσότερα γινόταν π.χ. αββάς ή κοινοτάρχης ή οτιδήποτε παπαράρχης...ο νόμος έλεγε πως μαζί με την θέση που εξαγόραζες, έπαιρνες και τον τίτλο που η θέση αυτή κουβαλούσε, τίτλος που έμενε σε εσένα και κληρονομούνταν στα παιδιά σου...έτσι, όποιος είχε λεφτά μπορούσε να γίνει μέλος της ελίτ και να μεταβιβάσει αυτή του την ιδιότητα και στους απογόνους του...ομοίως, στην ελλάδα, όποιος έχει λεφτά μέσω ενός μικρού ή μεγάλου λαδώματος (όσο πιο μεγάλος ο τίτλος, τόσο πιο μεγάλο το απαιτούμενο ποσό) μπορεί να εξασφαλίσει την είσοδο αυτού και των απογόνων του μέσα στην ελληνική ελίτ, η οποία όπως κάθε αριστοκρατία που σέβεται τον εαυτό της εξασφαλίζει μερικά ή ολικά οικονομική ευμάρεια, πολιτική δύναμη, κοινωνική αναγνώριση και νομική ασυλία...ένα παράδειγμα (πραγματικό, όχι απ την φαντασία μου): πριν από 1 χρόνο διορίστηκε σκανδαλωδώς και με κάκιστο βιογραφικό σε πανεπιστήμιο η κόρη ενός σαλονικιού ξενοδόχου...για να γίνει αυτό, χρειάστηκε ο μπαμπάς να χαρίσει για κάποια χρόνια δωρεάν διακοπές στο ξενοδοχείο του σε πολλά μέλη του συμβουλίου που την εξέλεξε...τώρα, η κόρη έγινε πανεπιστημιακός, μια θέση που όπως όλοι ξέρουμε μπορεί να μεταβιβάσει στα παιδιά της...επίσης, μπορεί αν θέλει να ανελιχτεί και άλλο στην ιεραρχία της αριστοκρατίας και να γίνει πολιτικός, ή "πνευματικός άνθρωπος" (γενικά κι αόριστα), διανοούμενη, δημοσιογράφος, γενική γραμματέας σε υπουργείο, διευθύντρια οργανισμού ή έστω να χρησιμοποιήσει τα κονέ της για να εκδόσει βιβλία ή να βγει να χορέψει στην τηλεόραση...

Η ομοιότητα όμως των 2 τάξεων δεν αφορά μόνο στατικές έννοιες όπως η δομή τους, αλλά και δυναμικές, δηλαδής, τον τρόπο που αντέδρασαν και οι δύο στην κρίση της χώρας τους...και η γαλλική και η ελληνική αριστοκρατία, βλέποντας την κρίση να μειώνει τις ευκαιρίες, το πρώτο πράμα που έκαναν (ζήτησαν και πέτυχαν, εφόσον έχουν τεράστια δύναμη) είναι να κλείσουν την τάξη τους, να κλειδαμπαρωθούν στην ασφάλεια τους, σφαλίζοντας όλες τις διόδους ανέλιξης που μέχρι τότε είχαν οι αστοί....όπως λένε στο ελλαδιστάν του 2011, όσοι βολεύτηκαν βολεύτηκαν...

Αυτό βεβαίως, και στις δύο χώρες, γάμησε την κατακαημένη την αστική τάξη, μια ασθενική τάξη που έχει συνηθίσει να καταπιέζεται από την υπερτροφική αριστοκρατία...η διαφορά είναι πως στην γαλλία η αδυναμία της βρισκόταν στο ότι ακόμα δεν είχε έρθει η ώρα της, στην ελλάδα η καχεκτικότητα της οφείλεται στο ότι ποτέ δεν αναπτύχθηκε από τα κάτω αλλά ήταν μια τάξη που επιβλήθηκε με το ζόρι από τους συνήθως δυτικόφιλους κυβερνώντες της χώρας....έτσι, η αστική τάξη στην ελλάδα δεν ζήτησε ποτέ την πραγμάτωση του ιστορικού της ρόλου, όντας προδομένη από το εσωτερικό της, αφού τα ίδια της τα μέλη δεν την βλέπαν παρά σαν ένα σκαλοπάτι προς την είσοδο τους στην "γη της επαγγελίας των βολεμένων" (ούτε καν διακριτά πολιτισμικά χαρακτηριστικά δεν μπόρεσε να αποκτήσει...όπως έλεγε κι ο Άσιμος, "(όνειρο του ελληνα) να πάει στα μπουζούκια αγκαλιά με τον τέλη τον σαββάλας και να φάει, να φάει, να φάει")...

Εδώ υπάρχει μια διαφορά μεταξύ των 2 περιπτώσεων, αφού την παραδοσιακή ελληνική αστική τάξη φαίνεται να μην την πολυνοιάζει η καταπίεση από την ελίτ...αυτή η διαφορά κόντεψε να άμβλυνθει τα τελευταία χρόνια μέσω της παγκοσμιοποίησης και της ανόδου του ελληνικού βιοτικού επιπέδου, οπότε και δημιουργήθηκε μια νέα γενιά για πρώτη φορά δυτικοποιημένη, που άρχισε να στελεχώνει μια ελληνική αστική τάξη, που από τα κάτω συνέκλινε με την αντίστοιχη ευρωπαική...έτσι, θα μπορούσαμε να πούμε πως παρά-τρίχα θα είμασταν μπροστά σε μια νεο-σχηματισμένη νεοσχηματισμένη αστική τάξη, αν δεν ερχόταν, πριν προλάβει αυτή η καημένη να βγει στο φως, η αυξανόμενη πίεση της αμυντικά φερόμενης αριστοκρατίας να την συντρίψει πάνω στην όλο και πιο πολυπληθή "λαική μάζα", μετατρέποντας την σε μια "δυνητική αστική τάξη" που ποτέ δεν πήρε την θέση της...

Ο Λεφέμπβρ στην ιστορία της γαλλικής επανάστασης αναφέρει μια ατάκα από του ημερολόγιο του μετέπειτα εκ των ηγετών των επαναστατημένων αστών Μπαρνάβ, ο οποίος λίγα χρόνια πριν το ξέσπασμα της γράφει για τις επαγγελματικές/κοινωνικές διεξόδους του "the roads are blocked in every access"...το σχόλιο αυτό, το τόσο ταιριαστό με την κατάσταση τρισεκατομμυρίων ελλήνων νέων, και η μετέπειτα πορεία του Μπαρνάβ δείχνουν και την μοίρα της ελληνικής (νεολαιίστικης) αστικής τάξης, ο ηγετικός ρόλος που η γαλλική αντίστοιχη της έπαιξε στην επαναστατική συνέχεια, γεννάει μια δικαιολόγηση της τωρινής πλήρους απουσίας ηγετών που να μπορούν να δώσουν όραμα στον κόσμο στην ελλάδα...το κύριο στρώμα που μπορεί να δημιουργήσει ηγέτες δεν μπορεί να το κάνει ακόμα όχι τόσο λόγω ηλικίας (αν και σίγουρα παίζει ρόλο) όσο γιατί τουλάχιστον προς το παρών δεν έχει καν καταφέρει να υπάρξει!

Αν επιπλέον εξετάσουμε τις ηγεσίες των 2 χωρών, τότε θα δούμε πως, σε επίπεδο προσώπων, ο καπέτ ο 16ος θεωρείται από τους πιο ηλίθιους κυβερνώντες στην ιστορία της ανθρωπότητας...ο παπανδρέου ο 3ος τον κοντράρει στο χαλαρό...δεν είναι όμως μόνο αυτοί...και οι από γύρω τους, η αυλή (στην περίπτωση της ελλάδας αυτή περιλαμβάνει και ΟΛΗ την βουλή) μπορεί να διαφέρει ή να διαφωνεί σε πολλά δευτερεύοντα πράματα αλλά την βρίσκουμε ενωμένη στα βασικότερα: στην μηδενική αίσθηση καθήκοντος, στην πλήρη αδιαφορία για το κοινωνικό σύνολο, στην αποκλειστική ενασχόληση με την προσωπική της βόλεψη...οι βερσαλλίες μετονομάστηκαν βουλή, η ίντριγκα μικροπολιτική και η μαρία αντουανέτα πάγκαλος, πλήν αυτών (και ενός θεατρινισμού που θέλει την σύγχρονη αυλή να καμουφλάρει τα συμπόσια της σε "συσκέψεις για το καλό του έθνους") καμία αλλαγή δεν υπάρχεί στα βασικά χαρακτηριστικά της ηγεσίας...η ανεπάρκεια της γαλλικής ηγεσίας έγινε εμφανής καθώς η κρίση οξυνόταν, μοιραία οδηγώντας την σε ατολμία μπροστά σε μεγάλες αποφάσεις, αβουλία, άρνηση της πραγματικότητας και αναβλητικότητα, και τέλος, στην αμφιταλάντευση μπροστά στο τι να διαλέξει σε μια lose-lose κατάσταση, την αυτοκατάργηση ή την αντιμετώπιση της λαικής οργής...η ανεπάρκεια της ελληνικής ηγεσίας, πλέον εμφανής στο σύνολο του ελληνικού λαού, την οδηγεί στα ίδια μονοπάτια...

Τέλος, σε σχέση με τα αίτια της κρίσης έχουμε τις εξής όμοιες εικόνες: το μεγάλο γαμήσι της ελλάδας άρχισε όταν για λόγους εθνικής ψωροπερηφάνιας διοργανώσαμε τους ολυμπιακούς αγώνες, γεγονός που μας χάρισε αρκετούς χαπακωμένους ρωσοπόντιους και μας άφησε επιεικώς καταχρεωμένους...το μεγάλο γαμήσι της γαλλίας άρχισε όταν για λόγους εθνικής ψωροπερηφάνιας επιχορήγησε τον πόλεμο ανεξαρτησίας των ΗΠΑ, γεγονός που τους χάρισε το όνομα της γαλλίας στις τηγανιτές πατάτες και τους άφησε ακόμα πιο καταχρεωμένους (βεβαίως, η πιασοκωλίδικη εθνική ψωροπερηφάνια ήταν και είναι για τον λαό, η ελίτ και στις δύο περιπτώσεις θησαύρισε)...η κρίση στην γαλλία οξύνθηκε και έφτασε στο απροχώρητο μετά από τραγικά μεγάλες σπατάλες της αυλής, προς όφελος δικό της πρώτα και της ευρύτερης αριστοκρατίας στην συνέχεια...η κρίση στην ελλάδα οξύνθηκε με τον ίδιο τρόπο...

Υπάρχει βέβαια και η διαφορά, πως στην ελλάδα κομμάτι της σπατάλης πήγε προς τον λαό, ανεβάζοντας το βιοτικό του επίπεδο παραπάνω από αυτό που τον έπαιρνε...έστω κι αν αυτό είναι το άλλοθι της εξουσίας, δεν παύει να είναι αληθινό...κι αυτή δεν είναι η μόνη διαφορά των 2 χωρών...όμως, σε γενικές γραμμές μπορούμε να πούμε πως οι δύο περιπτώσεις μοιάζουν αρκετά, οπότε, έχει ενδιαφέρον να θυμηθούμε τα τελευταία στάδια της κρίσης στην γαλλία, για να δούμε τι θα μπορούσε να γίνει στην ελλάδα αν ακολουθούσε την ίδια πορεία:

Το 1786, τρία χρόνια πριν την επανάσταση, ένας διορισμένος "τεχνοκράτης" υπουργός οικονομικών, με σκοπό να βάλει σε τάξη την οικτρή κατάσταση στην χώρα, και εφόσον το έλειμμα ήταν τεράστιο (στον μοναδικό προυπολογισμό που έγινε από το παλιό καθεστώς, το 1788, το έλειμμα ήταν στο 20% (καλά είμαστε προς το παρών)) και ένα πολύ μεγάλο μέρος των εξόδων ήταν δόσεις σε δάνεια (σας θυμίζει κάτι;) παρουσίασε ένα πρόγραμμα να ισοσκελίσει τα έσοδα με τα έξοδα μέσω της αύξησης των πρώτων......ο λαός όμως ήταν ήδη τόσο εξαθλιωμένος, που ήξερε πως δεν μπορούσε να στηριχτεί σε αυτόν, οπότε αναγκαστικά πρότεινε για πρώτη φορά να φορολογηθούν στα σοβαρά η αριστοκρατία και η εκκλησία...οι τελευταίοι αντέδρασαν και τον στείλαν από κει που ήρθε, αλλά η πραγματικότητα παρέμεινε...οι διάδοχοι του για τα επόμενα 2 χρόνια συνεχώς επανέρχονταν στην φορολόγηση της ελίτ, με την τελευταία να αρνείται πεισματικά να συνεισφέρει...έτσι, σιγά-σιγά δημιουργήθηκε ένα ρήγμα μεταξύ αυλής και ευρύτερης αριστοκρατίας, η οποία έφτασε στο σημείο να εξεγερθεί το 1788...η εξέγερση των αριστοκρατών ήταν σαν σπίθα σε μπαρουταποθήκη, και η επανάσταση σε ελάχιστο χρόνο μεταφέρθηκε από τα ανώτερα στρώματα της κοινωνίας στα μέσα και τέλος στον λαό και στην γνωστή σε όλους μας επανάσταση...

Μια επανάληψη του φαινομένου στην ελλάδα θα μπορούσε να είναι η εξής: για τα επόμενα 4-5 χρόνια το συνεχώς ανακυκλούμενο πολιτικό σύστημα, ανίκανο να κάνει οτιδήποτε άλλο, συνεχίζει να εξαθλιώνει τον λαό, ενώ τα αριστοκρατικά στρώματα της κοινωνίας παραμενουν σχεδόν ανέγγιχτα...τελικά, και εφόσον με την πολιτική αυτή η κατάσταση δεν έχει βελτιωθεί καλούνται και οι βολεμένοι να ξεβολευτούν (ας πούμε μέσω του ανοίγματος των τραπεζικών λογαριασμών όλων των ελλήνων και την αναδρομική φορολόγηση εισοδημάτων που είχαν κρυφτεί)...οι βολεμένοι αντιδρούν δυναμικά, βάζουν όλα τα μέσα να την γλιτώσουν και κάποιοι αφελείς, μην γνωρίζοντας σε ποια τάξη ανήκουν, κάνουν το λάθος να καλέσουν τον λαό στην διαμαρτυρία τους...ο λαός εξεγείρεται και τα μαζεμένα μιας δεκαετίας βγαίνουν στην φόρα...

Στην περίπτωση αυτή το κύριο ερώτημα είναι, τι είδους θα είναι η "ελληνική επανάσταση", θα είναι αστική ή "αριστερή" (χρησιμοποιώ τον γενικό όρο για να συμπεριλάβω όλες τις παραλλαγές, αγροτική, προλεταριακή, αναρχική και οτιδήποτε άλλου "αριστερού" τύπου);...αν ζούσαμε στον 18ο αιώνα, και δεδομένου πως την πρώτη φορά που έγινε επικράτησαν οι αστοί, θα ήταν σχεδόν σίγουρο πως αυτή την πορεία θα ακολουθούσε...επιπλέον, μετά το πρώτο σοκ, μια αστική επανάσταση θα γινόταν αποδεκτή και από την διεθνή κοινότητα, εφόσον τα κεντρικά της προτάγματα θα ταυτίζονταν με όλα όσα αυτή προσπαθεί να επιβάλλει στην ελλάδα, τουλάχιστον τα τελευταία 150 χρόνια...ΟΜΩΣ...πρώτον δεν ζούμε στο 1789, αλλά ζούμε σε μια εποχή που έχει γνωρίσει και άλλου είδους επαναστάσεις...μάλιστα, όταν μια τέτοια έγινε εν καιρώ (β' παγκοσμίου) πολέμου, η εξουσία της στερήθηκε καθαρά με εξωτερικές παρεμβάσεις...αυτή η αδικία έχει γραφτεί στο κοινωνικό ασυνείδητο των ελλήνων και βγαίνει στην επιφάνεια με διάφορους τρόπους, π.χ. με την επικράτηση του αριστερού ιδεολογήματος στο εργασιακό πεδίο*, με τον αντι-αμερικανισμό αλλά και τον αντι-ευρωπαισμό του λαού, κλπ....δεύτερον, η χρονική συγκυρία είναι χείριστη για μια αστική επανάσταση...το κλασσικό ερώτημα που δεν μπορεί να απαντήσει πειστικά (αφού δεν μπορεί παρά να καταφύγει σε υποθέσεις) κανένας κήρυκας μιας αστικής επανάστασης στην χώρα είναι "γιατί οι χώρες που έχουν κάνει αυτά που λέτε αντιμετωπίζουν παρόμοια προβλήματα με εμάς;"...δεν ξέρω τι θα γίνει, πάντως, σίγουρα ρόλο θα παίξουν και οι οργανώσεις, ή/και οι ηγεσίες της κάθε μιας πρότασης, μια παράμετρος που προς το παρών δεν μπορεί να εκτιμηθεί, αφού αυτή την στιγμή τους αστούς εκφράζουν ο μάνος και ο φλωρίδης, ενώ την αριστερά, ο...(ποιος άραγε; )

Αυτά τα ολίγα για την ομοιότητα ελλάδας του 2010 με γαλλία του 1780 και την πιθανότητα της χώρας μας να ακολουθήσει παρόμοια μονοπάτια με αυτά της γαλλικής επανάστασης του 1789...προσωπικά πιστεύω πως αυτό το σενάριο έχει πολλές πιθανότητες να επαληθευτεί στο μέλλον, αφού δεν βρίσκω τίποτα που να μπορεί να το αποτρέψει...τίποτα, εκτός μιας ριζικής αυτό-κατάργησης του πολιτικού συστήματος και εκ των βάθρων αντικατάστασης του...όμως, βλέποντας την φάνη-πάλη πετραλιά να ετοιμάζει καινούργιο ταγέρ για την επανα-υπουργοποίηση της, τον δημήτρη ρέππα να ετοιμάζεται για νέους αγώνες αντίστασης απέναντι σε αντιλαικά μέτρα, τον τσίπρα, τον τζιτζικώστα, την καιλή και την ράπτη να προτείνονται ως οι φέροντες την ανανέωση της πολιτικής κλπ., ευτυχώς ή δυστυχώς, η Βαστίλλη όλο και πλησιάζει


*Πολλές από τις στρεβλώσεις του ελληνικού συστήματος οφείλονται σε μια ενστικτώδη αντίδραση των ελλήνων απέναντι σε ένα σύστημα που δεν ήθελαν οι ίδιοι αλλά τους το επέβαλλαν...σκεφτείτε την πιθανότητα το ΕΑΜ να είχε κάνει κυβέρνηση, και στην δυσσάρεστη (αλλά πιθανότερη λόγω της σοβιετικής κηδεμονίας) εκδοχή, αυτή να είχε πέσει μαζί με τις υπόλοιπες λαικές δημοκρατίες το 1989-90...αυτή την στιγμή η ελλάδα θα ήταν σ αυτό το οικονομικό σημείο;...αν και δεν μπορούμε να κάνουμε κάτι παραπάνω από υπόθεση, προσωπικά, δεν νομίζω...τόσο, που πιστεύω πως όπως ο λαζαρίδης βγήκε και, κρίνοντας με κομμουνιστικούς όρους τις "κομμουνιστικές" χώρες είπε "ευτυχώς χάσαμε", έτσι περιμένω τα επόμενα χρόνια να δούμε κάποιον ειλικρινή φιλελεύθερο, κρίνοντας με καπιταλιστικούς όρους την ελλάδα να πεί "δυστυχώς, κερδίσαμε"....