Βιβλίο 4 - Δανιήλ Χαρμς

"λογοτεχνικοί χούλιγκανς αποσπούν τον κόσμο από το χτίσιμο του σοσιαλισμού με στίχους πέραν της λογικής"...από τον Σοβιετικό τύπο


Ο Δανιήλ Χαρμς (ψευδώνυμο του Δανιήλ Ιβάνοβιτς Γιουβάτσεβ) γεννήθηκε το 1905 στην Αγ. Πετρούπολη σε μια αριστερή οικογένεια. Το 1924 εισάγεται στο πανεπιστήμιο από όπου σύντομα αποβάλλεται για λόγους "μη επαρκούς συμμετοχής σε κσοσιαλιστικές δραστηριότητες". Από την στιγμή της αποβολής του αφοσιώνεται στην συγγραφή ποιημάτων, θεατρικών και αργότερα και παιδικών ιστοριών. Εκείνη την εποχή επηρεάζεται από την Ζaum ποίηση του φουτουριστή Χλέμπνικωβ και εισχωρεί στον κύκλο του ποιητή, και μαθητή του Χλέμπνικωβ, Τουφάνωβ, όπου γνωρίζει τον, μετέπειτα φίλο του Αλεξάντερ Βεντένσκυ. Το 1927 σχηματίζεται η "ένωση συγγραφέων παιδικών βιβλίων" της οποίας αποτελούσε ιδρυτικό μέλος. Το 1928, μαζί με τον Βεντένσκυ και τον ποιητή Νικολάι Ζαμπολόνσκι ιδρύουν την ομάδα OBERIU, μια αβάντ-γκάρντ όαση, μέσα στην σταλινική παράνοια.

Οι μη στηριζόμενες στη λογική φόρμες της ποίησης του, μαζί με τις μη-γραμμικές θεατρικές παραστάσεις και τις φαινομενικά ανόητες και εκκεντρικές δημόσιες εμφανίσεις του, του χάρισαν την φήμη ενός ταλαντούχου τρελού και δεν άργησαν να προκαλέσουν την αντίδραση των μηχανισμών του απολυταρχικού καθεστώτος. Ήδη από τα τέλη της δεκαετίας του 1920 ο, ελεγχόμενος από το καθεστώς, τύπος εξαπέλυε επιθέσεις στους "αντεπαναστάτες δανδηδες" της OBERIU. Εκείνη την εποχή ο Χαρμς προσπαθεί να ενώσει τους προοδευτικούς καλλιτέχνες και συγγραφείς της Σοβιετικής Ένωσης κάτω από μια κοινή ομάδα, κάτι που δεν επιτυγχάνεται ποτέ, αφού ήδη θεωρούνταν από όλους σαν χαμένη υπόθεση. Η κωλοφαρδία του Χαρμς, μάλλον περισσότερο αμηχανία του καθεστώτος που δεν ήξερε πως να τον αντιμετωπίσει, τελειώνει το 1931, οπότε συλλαμβάνεται και εξορίζεται για ένα χρόνο για "αντισοβιετικές ενέργειες".

Όταν επιστρέφει, η ομάδα OBERIU έχει διαλυθεί και τα κείμενα του έχουν αποσυρθεί από τα έντυπα της χώρας. Προκειμένου να συνεχίσει να γράφει αλλάζει το ψευδώνυμο του, ή παραδίδει τα κείμενα του ανυπόγραφα. Σιγά-σιγά ο κλοιός κλείνει μέχρι που το 1937, το σύνολο των κειμένων του απαγορεύονται ως αντεπαναστατικό και ο Χάρμς περιθωριοποιείται. Τα επόμενα χρόνια κινδυνεύει να πεθάνει αρκετές φορές από ασιτία, που προκάλεσε η στέρηση πόρων. Τελικά, το καλοκαίρι του 1941, και ενώ το Λένιγκραντ πολιορκείται ο Στάλιν μαζεύει όλους όσους έχουν ξανα-κατηγορηθεί για αντι-σοβιετικά πραγματάκια. Ο Χάρμς συλλαμβάνεται ως ύποπτος προδοσίας και οδηγείται στην ψυχιατρική κλινική της φυλακής του Λένιγκραντ. Εκεί πεθαίνει τον Φεβρουάριο του 1942 από ασιτία.


Το καθεστώς αντιμετώπισε τα έργα του Χαρμς με περισσό μίσος. Ο λόγος δεν είχε να κάνει με κάποια ιδεολογική διαφωνία του Χαρμς, αντίθετα ο Χαρμς ήταν από τα γεννοφάσκια του και μέχρι τα μπούνια αριστερός. Αυτό ίσως ήταν το πρόβλημα. Έχοντας μεγαλώσει με τον πατέρα του μόνιμα παρκαρισμένο στην εξορία ως μέλος της Narodnaya Volya (της τρομοκρατικής οργάνωσης που δολοφόνησε τον τσάρο Αλέξανδρο Β' και της οποίας μέλος διετέλεσε ο μεγάλος αδερφός του Λένιν) ο Χαρμς ήταν ένα "δικό τους παιδί", κάποιος που δεν χρειαζόταν και μεγάλη προσπάθεια για να τον εντάξεις στο κίνημα. Επιπλέον, ο Χάρμς δεν ήταν κάποιος συναισθηματικός τύπος που μιλούσε συγκινητικά στοχεύοντας στο συμπλήρωμα της λογικής των ανθρώπων της χώρας του.

Όχι, ο Χάρμς έκανε ότι χειρότερο μπορούσε, έπαιρνε την Μαρξιστική διαλεκτική μέθοδο και την χρησιμοποιούσε για να κατασκευάσει σύμπαντα που ήταν ταυτόχρονα απάνθρωπα και 100% ρεαλιστικά, κόσμους που προκαλούσαν γέλιο το οποίο πάγωνε όταν αυτός που γελούσε συνειδητοποιούσε πως ακριβώς αυτό είναι που ζει εκείνο το διάστημα και δεν ήταν τόσο σώφρων να γελάς με αυτά τα πράγματα. Ο Χαρμς προχώρησε το παράλογο σε ένα βαθιά μισανθρωπικό παράλογο, όλα αυτά που λέει ισχύουν, ενώ ταυτόχρονα ξέρεις πως δεν έχουν απολύτως τίποτα τα έρμα και ψοφάνε. Από πίσω κρύβεται η ανθρώπινη φύση, σκιαγραφημένη με τέτοιον μελαγχολικό τρόπο που μόνο κάποιος απογοητευμένος ειλικρινής αριστερός κάτοικος κάποιας δήθεν αριστερής χώρας θα μπορούσε να πετύχει

Στον Χαρμς παρούσα είναι η ίδια ακριβώς ταύτιση παράλογου και συνηθισμένου που συμβαίνει στον Κάφκα με μία διαφορά, στον Χαρμς είναι ακόμα χειρότερα, αφού όχι μόνο δεν υπάρχει καμία λύση αλλά ούτε καν κάνουμε την χάρη να ασχοληθούμε με τον άνθρωπο σε αδιέξοδο για να γράψουμε έστω και μια τελευταία ελεγεία για πάρτη του, "καλύτερα να μην πούμε τίποτα για αυτόν" όπως θα έλεγε ο ίδιος ο Χαρμς.

Τα έργα του Χαρμς παρέμειναν απαγορευμένα ακόμα και την εποχή της αποσταλινοποίησης, δείχνοντας πως σε κάθε σύστημα μπορεί να χωρέσουν οι πάντες, το πιο δύσκολο είναι να χωρέσει κάποιος που έκανε το λάθος να σκέφτεται ελεύθερα και να εκφράζεται ειλικρινά, χωρίς να τον ενδιαφέρουν οι κάθε είδους δομές, φόρμες, νόρμες κλπ. Τα βιβλία του τελικά κυκλοφόρησαν ελεύθερα μετά την διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης. Έκτοτε η φήμη του διαρκώς αυξάνεται. Στην Ελλάδα ο Χαρμς πρωτοεμφανίστηκε από τον Δημοτικό Θίασο Σταυρούπολης Θεσσαλονίκης "Θεατρικό Εργοτάξιο" που ανέβασε έργα του από το 2000 και έκανε μια μη-εμπορική έκδοση (με την βοήθεια των εκδόσεων Νεφέλη) το 2002. Το 2009 ο ποιητής και μεταφραστής Γιώργος Μπλάνας εξέδωσε στο ίντερνετ δωρεάν κάποιες μεταφράσεις έργων του Χαρμς με τίτλο "Βρέχει Γριές" ενώ την ίδια χρονιά οι εκδόσεις Νεφέλη κυκλοφόρησαν τον κύκλο 31 ιστοριών που είναι οι μόνες που γνωρίζουμε πως είχαν την έγκριση του ιδίου του Χαρμς σε ένα βιβλίο με τίτλο "Περιστατικά".

η πιο πλήρης συλλογή έργων του Χαρμς με 73 κείμενα σε Αγγλική μετάφραση.
http://absurdist.obook.org/kharms/titles.php

ο κύκλος 31 ιστοριών σε αγγλική μετάφραση
http://www.danielcharms.com/charms/31plays.htm

το e-book του Γιώργου Μπλάνα
http://gefyrismoi.files.wordpress.com/2010/03/ceb4ceb1cebdceb9ceb7cebb-cf87ceb1cf81cebccf83-ceb2cf81ceb5cf87ceb5ceb9-ceb3cf81ceb9ceb5cf83-cebcceb5cf84ceb1cf86cf81ceb1cf83ceb7.pdf