Bιβλίο 2 - Εντμουντ Κήλυ, Φόνος στον Θερμαικό

υπότιτλος: Υπόθεση Πολκ

Άνοιξη του 1948, ο ανταποκριτής του CBS στην εμφυλιακή Ελλάδα Τζορτζ Πολκ ετοιμάζεται να πάρει την ελληνίδα γυναίκα του και να εγκατασταθεί μόνμα στις ΗΠΑ. Δυο εβδομάδες πριν φύγει αποφασίζει μια τελευταία γύρα από την κοντινή στο μέτωπο του εμφυλίου Βόρεια Ελλάδα και καταφτάνει στην Θεσσαλονίκη, όπου κάνει μια, βιαστική λόγω έλλειψης χρόνου, προσπάθεια να βρει άτομα που θα του επιτρέψουν να φτάσει στο αρχηγείο του δημοκρατικού στρατού και να πάρει συνέντευξη από τον στρατηγό του Μάρκο Βαφειάδη. Μετά από δύο μέρες εξαφανίζεται από το δωμάτιο του, και ενώ όλοι περίμεναν να βρίσκεται στα εδάφη που ελέγχουν οι αντάρτες, μια βδομάδα αργότερα το πτώμα του βρίσκεται να επιπλέει λίγα μέτρα μακριά από τον λευκό πύργο. Από τότε μέχρι σήμερα το ερώτημα παραμένει, ποιος δολοφόνησε τον Πολκ;

Οι εκδοχές που έχουν προταθεί είναι πολλές και ποικίλες. Το ΚΚΕ, η κυβέρνηση, διπλοί πράκτορες, ο Ζαχαριάδης, ο Τσαλδάρης, οι Χίτες, ο υπόκοσμος της Θεσσαλονίκης, οι βρετανικές κι οι αμερικάνικες μυστικές υπηρεσίες, μόνο οι βρετανικές μυστικές υπηρεσίες καθώς και συνδυασμοί των παραπάνω έχουν κατά καιρούς προταθεί. Η επίσημη εκδοχή είναι πως τον σκότωσαν δύο ανώτατα μέλη του ΚΚΕ με σκοπό να δυσφημίσουν την Ελλάδα στις ΗΠΑ που τότε μόλις είχε αρχίσει να ανανακατεύεται στα εσωτερικά μας. Προκειμένου να στηριχτεί αυτή η "επίσημη λύση", και μετά από πιέσεις των ΗΠΑ να βρεθεί κάποιος ένοχος που να περάσει από δίκη, ένας καημένος ελάσσων δημοσιογράφος της Μακεδονίας ονόματι Γρηγόρης Στακτόπουλος συλλαμβάνεται και μετά 6 εβδομάδες βασανιστηρίων στην ασφάλεια Θεσσαλονίκης ομολογεί ότι του βάζουν να υπογράψει, ενώ στην δίκη-παρωδία που ακολουθεί υπό την στενή εποπτεία των αμερικάνων το κουκούλωμα ολοκληρώνεται.

Σε αυτή την εξαιρετικά περίπλοκη κι ενδιαφέρουσα υπόθεση ο Εντμουντ Κήλυ κρατάει διττή θέση. Στο θέμα της δολοφονίας Πολκ αποφασίζει να ΜΗΝ δώσει απάντηση. Γιατί, αντίθετα με τις αστυνομικές ιστορίες και τα βιβλία του Ηρακλή Πουαρό, στην πραγματική ζώη τέτοια κουβάρια δεν έχουν σχεδόν ποτέ κάποια αρχή από όπου μπορεί όλο το μυστήριο μαγικά να ξεδιαλύνεται, οπότε το καλύτερο που μπορείς να κάνεις είναι να περιγράψεις όσο γίνεται πιο αναλυτικά το ίδιο το κουβάρι. Και αυτό κάνει, με αντικειμενικότητα και αμεροληψία που ώρες ώρες θυμίζουν Θουκυδίδη ξετυλίγει τους συλλογισμούς ακριβώς μέχρι το σημείο που αυτοί καταλήγουν χωρίς να επιτρέπει στον εαυτό του ούτε το ελάχιστο λογικό άλμα, καταρρίπτει όλες τις "ολοκληρωμένες" λύσεις του μυστηρίου που έχουν προταθεί επιτιθέμενος ακριβώς στα σημεία που αυτές χωλάινουν, και στην θέση τους δεν προτείνει απολύτως τίποτε. Στο τελευταίο κεφάλαιο του βιβλίου, με τίτλο "στην κατεύθυνση μιας λύσης", απλά ανακεφαλαιώνει τα συμπεράσματα που μπορούν να εξαχθούν απ' το "κουβάρι", κάνει μια ανακεφαλαίωση των σημαντικότερων παραμέτρων του, και αφήνει το τελικό συμπέρασμα στον αναγνώστη.

Από την άλλη, στο θέμα της δίκης, στο θέμα της "επίσημης λύσης" ο Κήλυ είναι απόλυτος και ξεκάθαρος. Η δίκη ήταν στημμένη, μια σκευωρία δίχως ίχνος αλήθειας, όλοι οι κατηγορούμενοι (κι ειδικά ο Στακτόπουλος που την πλήρωσε τελικά) είναι εντελώς αθώοι κι αντίθετα ένοχοι είναι όλοι όσοι οργάνωσαν και συγκάλυψαν αυτή την ιστορία. Για αυτή του την θέση δίνει εκατοντάδες συντριπτικά επιχειρήματα, χωρίς να αφήνει έστω και την παραμικρή υπόνοια για το αντίθετο. Και αυτά έχει σημασία πως δεν προέρχονται από κάποιον ιδεολογικά προκατειλημμένο και ύποπτο για μεροληψία ενάντια στο κράτος, από κάποιον αριστερό. Ο Κήλυ γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Θεσσαλονίκη (για αυτό και ξέρει την ελληνική πραγματικότητα), όντας αμερικάνος αστός που στην συνέχεια θα έφευγε στις ΗΠΑ για να γίνει καθηγητής πανεπιστημίου. Για αυτό και η διαφαινόμενη δυσφορία του σε όλο το βιβλίο για τους χειρισμούς του θέματος έχει κάποια ηθική χροιά. Γιατί, όπως αναφέρει με εμφανή πικρία ο ίδιος στην εισαγωγή, όταν ξεκίνησε να ασχολείται με την υπόθεση Πολκ "ακόμα και μετά το Ουότεργκειτ, εξακολουθούσα να πιστεύω πως οι αμερικάνοι διπλωμάτες ήταν στην πλειοψηφία τους άνθρωποι έντιμοι οι οποίοι, παρά τους αυξανόμενους περιορισμούς κάτω από τους οποιούς δούλευαν, είχαν δεσμευτεί να σέβονται τον όρκο τους και να υποστηρίζουν τις δημοκρατικές άρχες, μεταξύ των οποίων ήταν και τα ατομικά δικαιώματα των πολιτών...".

Συνολικά, και για να μην πλατειάζω άλλο, ένα βιβλίο που είναι κατά 40% αστυνομικό μυθιστόρημα, κατά 40% σκιαγράφηση και πολιτική ανάλυση ενός πολύ ενδιαφέροντος κομματιού της ελληνικής πραγματικότητας την σκοτεινή περίοδο του 1948-49 και κατά 20% γραφειοκρατικό έγγραφο. Αυτό το τελευταίο είναι και το μόνο που με χάλασε στο βιβλίο. Η σχολαστικότητα του συγγραφέα κατά διαστήματα καταντάει κουραστική. Από τις 550 σελίδες του βιβλίου, θα μπορούσε άνετα να συμπυκνώσει το κείμενο του αφαιρώντας τις 100 χωρίς να χάσει σημαντικό μέρος από την ουσία της υπόθεσης. Από την άλλη μεριά, δέχομαι πως σε μία υπόθεση που 60 χρόνια μετά παραμένει ανεξιχνίαστη ο άνθρωπος που ίσως την ξέρει καλύτερα από όλους σήμερα (αφού οι πρωταγωνιστές έχουν πεθάνει) δεν δικαιούται να αφαιρέσει ούτε την παραμικρή λεπτομέρεια από την αφήγηση του. Δεν ξέρω, πάντως είτε έτσι είτε αλλιώς, παραμένει ένα απολαυστικό και συνάμα πολυεπίπεδο ανάγνωσμα.

Υ.Γ.
Η χήρα του Στακτόπουλου έκανε για 4η φορά αίτηση αναψηλάφισης της δίκης στον άρειο πάγο το 2008...παρά την κοινή αποδοχή της αθωότητας του, αυτή απορρίφθηκε για 4η φορά...η συντεχνία των αρεοπαγιτών επιμένει να προτάσσει το αλάθητο της (κι αν η υπόθεση Πολκ είναι παλιά, αυτό το αίσχος είναι επίκαιρο και φρέσκο)....