ή όπως θα λεγόταν καλύτερα, το ποστ-ντοκ ενός πολλά υποσχόμενου ιστορικού.
Εξηγούμαι. Ο Δορδανάς είναι λέκτορας στο ιστορικό της Θεσσαλονίκης και στην σύντομη καριέρα του έχει εξειδικευτεί και αναλύσει σε μια σειρά βιβλίων την Βόρεια Ελλάδα κατά την δεκαετία του 1940. Το πιο ώριμο και το πιο πετυχημένο του είναι το τελευταίο, που αναφέρεται στον δοσιλογισμό και στην πορεία των δοσίλογων μετά το τέλος του β' παγκοσμίου πολέμου.
Δύο είναι τα χαρακτηριστικά που καθορίζουν το στυλ του. Πρώτον, η απόσταση από τα γεγονότα. Ανήκοντας σε μια γενιά που έχει μεγαλώσει στην εθνική συμφιλίωση (είναι μικρότερος από 40 χρονών) καταφέρνει και παίρνει μια πραγματικά αντικειμενική οπτική απέναντι στα πράματα, χωρίς να τον ενδιαφέρει αν η μία ή η άλλη του κουβέντα θα παρεξηγηθεί από κάποιον αγκυλωμένο στο παρελθόν. Δεύτερον, η προσωποποίηση των γεγονότων. Σε μια εποχή που ο κόσμος έχει ανάγκη την ταυτοποίηση των αληταράδων που μοιράζονται την ευθύνη για την κατάντια της χώρας ο Δορδανάς ακολουθεί την γενική επιταγή και βγάζει στην φόρα ονοματεπώνυμα! Και όχι 1-2, όλοι (εκτός των ελαχίστων που είναι ακόμα ζωντανοί) αναφέρονται ονομαστικά και όχι, όπως ήταν το καθιερωμένο, με κρυμμένα τα πραγματικά τους στοιχεία.
Αφού διάβασα το βιβλίο πέτυχα στον Ριζοσπάστη να αναφέρονται στον Δορδανά ως έναν από τους σοβαρότερους "συντηρητικούς" ιστορικούς. Ο χαρακτηρισμός "συντηρητικός" δικαιολογούνταν στην συνέχεια από το ότι ο Δορδανάς δεν επιχειρεί να εξηγήσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά των δοσίλογων με βάση την μη-κομμουνιστική ιδεολογία τους! Προσωπικά, αυτή η άρνηση του να μπλέξει σε φιλοσοφικές ακροβασίες για να δώσει ενδείξεις της ανωτερότητας της άλφα ή της βήτα ιδεολογίας δεν νομίζω πως δείχνει τίποτα παραπάνω από επιστημονική σοβαρότητα με την οποία αντιμετωπίζει το θέμα του. Γενικά, ο Δορδανάς φροντίζει να τονίσει άμεσα και έμμεσα πως το έργο του είναι ιστορικό βιβλίο και όχι βιβλίο που χρησιμοποιεί την ιστορία για πολιτικούς λόγους ή για να αποκαταστήσει μερικές δεκαετίες αργότερα το περί δικαίου αίσθημα της εποχής εκείνης. Αυτός είναι και ο λόγος που επιλέγει να κρατάει αποστάσεις από τα πράγματα, να μην μιλάει ποτέ σε πρώτο ή σε δεύτερο ενικό, ούτε να παρασύρεται σε σχόλια που θα μπορούσε άνετα να κάνει, ειδικά όταν μιλάμε για ένα τόσο εύκολο θέμα (όσον αφορά το ποιους θα πας και ποιους θα αφήσεις), εκτός μιας λεπτής ειρωνείας που κατά διαστήματα δεν αποφεύγει.
Άλλο χαρακτηριστικό που μ άρεσε, ο τρόπος γραφής του. Προκειμένου να αναφερθεί σε ένα φαινόμενο με την μαζικότητα που είχε ο δοσιλογισμός (μια από τις αυταπάτες που έρχεται να διαλύσει ο Δορδανάς είναι πως ο δοσιλογισμός ήταν ένα ελάσσων φαινόμενο που αφορούσε μόνο μια χούφτα προδότες) και για να μην πνιγεί από τα δεδομένα, αυτός επικεντρώνεται κυρίως σε κάποια εμβληματικά χαρακτηριστικά παραδείγματα και οδηγεί την σκέψη του κυρίως μέσα από αυτά. Έτσι, όταν μιλάει για την νόθευση της αντίστασης με την βοήθεια δοσίλογων που αφού πήραν άφεση αμαρτιών κατέβηκαν στον πολιτικό στίβο και απέκτησαν εξουσία μας περιγράφει την ιστορία του βουλευτή Κιλκίς και Κοζάνης Κώστα Παπαδόπουλο, όταν μιλάει για την ιστορική μνήμη αναφέρεται στην μάχη του Κιλκίς κλπ.
Βεβαίως, το βασικότερο είναι η ποιότητα της έρευνας που έκανε, που είναι εξαιρετική. Πλήθος ιστορικών στοιχείων και πηγών και πρόσθετα ένα γύρω στο 100σέλιδο παράρτημα με σκίτσα του (κυρίως αριστερού) τύπου για τους δοσίλογους, φωτογραφίες, γράμματα δοσίλογων από την φυλακή προς πολιτικούς παράγοντες και δικηγόρους, και λοιπά ενδιαφέροντα ντοκουμέντα. Αυτά, συν ένα γαμάτο αφιέρωμα στο (με ρίζες στον δοσιλογισμό) παρακράτος της Θεσσαλονίκης της δεκαετίας του 60 και την δολοφονία Λαμπράκη είναι αρκετοί λόγοι για να το διαβάσει κανείς.
Στα αρνητικά, η εμφανής ατολμία του. Για αυτό και αναφέρομαι στην αρχή σε ποστ-ντοκ και όχι σε ιστορικό έργο, γιατί σαν ακόμα να μην έχει καταλάβει πως έχει ανεξαρτητοποιηθεί και μπορεί να έχει δικιά του οπτική επί των πραγμάτων. Έτσι, ο κριτικός λόγος του είναι μοιραία ρηχός. Βέβαια, από την μία μεριά σκέφτομαι πως ίσως είμαι κακομαθημένος απ τον Χόμπσμπαουμ και περιμένω το κάθε σχόλιο του ιστορικού να προσφέρει μια οπτική γωνία που εκ πρώτης άποψης δεν σου είχε γίνει αντιληπτή. Από την άλλη, όμως, η ποιότητα του έργου του Δορδανά είναι τέτοια που η απαίτηση να εξισωθεί με τους ελάχιστους "χομπσμπαούμηδες" που κυκλοφορούν δεν είναι τόσο υπερβολική. Το αν θα το πετύχει μένει να δούμε στο μέλλον...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου